De X Server handleiding

1.  Wat is de X Window Server?

Grafisch of Command-Line?

De meeste gebruikers van een desktop systeem moeten er niet aan denken om alles in hun systeem via de command-line te moeten doen. Waarom kunt u niet doen wat u wilt door te klikken en zo uw systeem aansturen. Natuurlijk kunt u dit wel in Gentoo (en Linux in het algemeen). Linux kan u verschillende grafische omgevingen bieden, die u kunt installeren zodra u een een werkende linux installatie heeft.

Dit is meteen een van de grootste verrassingen voor veel nieuwe gebruikers: de grafische omgeving is niets meer dan een toepassing die u kunt draaien op uw systeem. Het is geen onderdeel van de linux kernel of andere onderdelen van het systeem. Het is slechts een toepassing die u meer grafische mogelijkheden geeft op uw systeem.

Omdat het belangrijk is om de aansturing van verschillende grafische toepassing te standaardiseren, is het X Window Systeem gecreëerd, ook bekend als X11 of alleen maar X. Dit systeem wordt gebruikt voor systemen die draaien onder Unix, Linux en andere op Unix gebaseerde systemen. Belangrijke toepassingen van X zijn het tekenen en verplaatsen van het raamwerk van uw toepassingen, interactie verzorgen met de gebruiker via muis, toetsenbord en andere invoerapparaten, en vele andere belangrijke dingen.

Voor gebruikers van Linux worden de bovenstaande functies geleverd door Xorg-x11, wat is afgeleid van het XFree86 project. XFree86 heeft echter besloten een licentie te gebruiken die niet aan de GPL licentie voldoet en daarom wordt Xorg nu aangeraden. Via Portage kunt XFree86 ook niet meer (direct) installeren.

Het Xorg Project

Het X.org project stelt een volledig vrij te gebruiken implementatie van het X11 systeem ter beschikking. Ook is de broncode vrij toegankelijk, het zogenaamde open source principe.

Xorg levert u een interface tussen de hardware en grafische toepassingen die u kunt gebruiken op uw systeem. Daarnaast is Xorg via een netwerk te gebruiken, zodat u applicaties op een ander systeem kunt draaien dan waar u ze bekijkt.

2.  Het installeren van Xorg

Het gebruiken van emerge

Genoeg gepraat. Om Xorg te installeren typt u eenvoudig emerge xorg-x11. Het installeren van Xorg duurt echter behoorlijk lang, dus u kunt tijdens de installatie beter wat anders gaan doen.

Vooraleer Xorg kan geinstaleerd worden moeten we nog 2 belangrijke variabelen in het /etc/make.conf bestand toevoegen.

De eerste is VIDEO_CARDS. Dit is gebruik om mee te geven aan de instalatie welke video-drivers we wensen te gebruiken. Dit is gebaseerd op het merk en type van jouw grafische kaart. De meest gebruikte instellingen zijn nvidia voor nvidia kaarten of fglrx voor ATI Radeon kaarten. Deze drivers zijn respectivelijk eigendom van Nvidia en ATI. Als je de opensource drivers wenst te gebruiken gebruik je beter nv, dan nvidia in de variabele, maar hou in gedachten dat deze driver geen 3d aandrijving heeft. De gratis radeon en radeonhd driver ondersteund volledige 3d aandrijving, op oudere grafische kaarten, maar werkt helemaal niet goed samen met de nieuwere series. VIDEO_CARDS kan meer dan driver in de lijst bevatten. De lijst moet gescheiden zijn door spaties.

De tweede variabele is INPUT_DEVICES en wordt gebruikt om te bepalen welke drivers er moeten ingebakken worden voor het gebruik van de input devices. In de meeste gevallen is dit voor keyboard mouse. Indien je een alternatief apparaat gebruikt, zoals een Synaptics touchpad voor een laptop, voeg dit dan zeker toe aan INPUT_DEVICES.

Nu moet je beslissen welke drivers je wil gebruiken en voeg noodzakelijke instellingen in het /etc/make.conf bestand:

(Voor muis- en keyboard-ondersteuning)
INPUT_DEVICES="keyboard mouse"
(voor Nvidia kaarten)
VIDEO_CARDS="nvidia"
(of, voor ATI Radeon kaarten)
VIDEO_CARDS="fglrx"

Meer instructies op hoe je Nvidia and ATI kaarten kunt configureren kun je vinden op de volgende URLs Gentoo Linux nVidia Guide en op Gentoo Linux ATI FAQ. Als je niet weet welke drivers je hoord te gebruiken, raadpleeg dan deze gidsen voor info.

# emerge -pv xorg-server

These are the packages that would be merged, in order:

Calculating dependencies... done!
[ebuild   R   ] x11-base/xorg-server-1.2.0-r3  USE="dri nptl xorg (-3dfx) -debug
-dmx -ipv6 -kdrive -minimal -sdl -xprint" INPUT_DEVICES="keyboard mouse -acecad
-aiptek -calcomp -citron -digitaledge -dmc -dynapro -elo2300 -elographics -evdev
-fpit -hyperpen -jamstudio -joystick -magellan -microtouch -mutouch -palmax
-penmount -spaceorb -summa -synaptics -tek4957 -ur98 -vmmouse -void -wacom"
VIDEO_CARDS="nvidia -apm -ark -chips -cirrus -cyrix -dummy -epson -fbdev -fglrx
-glint -i128 (-i740) -i810 (-impact) (-imstt) -mach64 -mga -neomagic (-newport)
(-nsc) -nv -r128 -radeon -rendition -s3 -s3virge -savage -siliconmotion -sis
-sisusb (-sunbw2) (-suncg14) (-suncg3) (-suncg6) (-sunffb) (-sunleo) (-suntcx)
-tdfx -tga -trident -tseng -v4l -vesa -vga -via -vmware -voodoo" 0 kB

Na de nodige variabelen in te stellen kan je nu voort gaan met het installeren van Xorg.

# emerge xorg-x11

Wanneer de installatie voltooid is moet u de omgevingsvariabelen opnieuw initialiseren. Dit kunt u doen door env-update te gebruiken, gevolgd door source /etc/profile. Deze commando's kunnen uw systeem niet beschadigen.

# env-update
# source /etc/profile

3.  Xorg instellen

Het bestand xorg.conf

Het bestand waarin Xorg zijn instellingen bewaart, heet xorg.conf en vindt u terug in /etc/X11. Met de installatie van het pakket Xorg-x11 is er tevens een voorbeeld meegekomen, te vinden via /etc/X11/xorg.conf.example. Hierin vindt u veel commentaar, maar wanneer u nog meer informatie zoekt kunt u altijd in de handleiding kijken:

# man 5 xorg.conf

We gaan hier niet verder op de handleiding in, maar leest u vooral verder. Wij gaan nu verder met het automatisch aanmaken van het bestand.

Standaard: Automatisch aanmaken van xorg.conf

Xorg kan zelf de meeste instelling voor uw systeem bepalen. In de meeste gevallen hoeft u alleen de door u gewenste resoluties aan te geven door enkele regels aan te passen. Wanneer u meer informatie wilt over de mogelijke instellingen, kunt u verderop in de handleiding kijken. Maar eerst zullen we een (hopelijk) werkend Xorg configuratie bestand aanmaken.

# Xorg -configure

Let goed op wat er op het scherm verschijnt wanneer Xorg klaar is met het zoeken naar de juiste instellingen. Als er iets is fout gegaan, kunt u dat hier zien en kunt u met de hand wijzigingen aanbrengen in xorg.conf. Als er niets is fout gegaan, krijgt u de melding dat het bestand /root/xorg.conf.new klaar is om getest te worden. Laten we het dus maar testen. :)

# X -config /root/xorg.conf.new

Als alles goed is gegaan, ziet u een eenvoudig zwart/wit patroon. Controleer of de muis werkt en of de resolutie klopt. Indien u fouten krijgt met betrekking tot "/dev/mouse", probeer u muis-apparaat te veranderen in /dev/input/mice ter hoogte van de "InputDevice" sectie van xorg.conf. U kunt misschien niet de precieze resolutie zien, maar u kunt wel inschatten of de resolutie te laag is of niet. U kunt X weer afsluiten door op Ctrl-Alt-Backspace te drukken.

Alternatief: Semi-automatisch aanmaken van xorg.conf

Xorg levert u een toepassing met de naam xorgconfig, die u om informatie vraagt over uw systeem (de grafische kaart, het toetsenbord, ...) Deze informatie wordt dan gebruikt om het bestand xorg.conf aan te maken.

# xorgconfig

Een andere mogelijkheid, ook van Xorg, is het gebruiken van xorgcfg. Hiermee wordt met Xorg -configure geprobeerd de juiste instellingen te vinden en daarna door het starten van de X server de de instellingen te verbeteren.

# xorgcfg
(Indien X niet start of wanneer het instellen mislukt, probeer:)
# xorgcfg -textmode

Het kopieren van xorg.conf

Nu kunnen we xorg.conf.new kopieren naar /etc/X11/xorg.conf zodat we niet steeds X -config hoeven in te typen. Nu kunnen we eenvoudig X of startx typen.

# cp /root/xorg.conf.new /etc/X11/xorg.conf

Gebruiken van startx

Probeer nu met startx uw X server op te starten. Dit is een script dat een X sessie uitvoert, wat er op neer komt dat het de X server en enkele grafische toepassingen start. Welke toepassingen worden gestart, wordt als volgt bepaald:

• Als er een bestand .xinitrc bestaat in de map van de gebruiker, dan worden de commando's in dat bestand uitgevoerd.
• Wanneer dit niet het geval is, wordt de waarde van de variabele XSESSION ingelezen en wordt één van de beschikbare sessies uit /etc/X11/Sessions gestart. Dit kan worden ingesteld in het bestand /etc/rc.conf, voor alle gebruikers op het systeem).
• Wanneer al het bovenstaande is mislukt, wordt er een eenvoudige window manager gestart, meestal twm.

# startx

Indien u nu een eenvoudige, maar lelijke, vervormde window manager ziet, dan is dit twm. Om de twm sessie weer af te sluiten typt u exit of drukt u op Ctrl-D in een van de terminals. U kunt ook de hele X sessie stoppen door Ctrl-Alt-Backspace in te drukken. Dit kunt u echter beter niet doen, omdat het geen nette manier van afsluiten is.

4.  xorg.conf verder instellen

Instellen van de resolutie

Als u denkt dat de gekozen resolutie niet goed is, kunt u die op twee plaatsen in uw configuratie nakijken. Allereerst is er de paragraaf Screen, waar de resoluties worden genoemd waar uw X server mee kan draaien. Standaard worden hier geen resoluties weg geschreven en zal Xorg de resoluties op een andere plaats vinden, namelijk onder Monitor.

Xorg berekent aan de hand van de instellingen voor HorizSync en VertRefresh in de paragraaf Monitor de bruikbare resoluties. We laten deze instelling zoals hij is. Wanneer de veranderingen die we in de paragraaf Screen maken echter niet werken, kunt u de specificaties van uw monitor opzoeken en alsnog de juiste waarden in voeren. U kunt ook een programma als sys-apps/ddcxinfo-knoppix gebruiken om deze specificaties te vinden.

In het volgende voorbeeld voegen we Modes toe aan het bestand /etc/X11/xorg.conf, zodat de X server standaard start met een resolutie van 1024x768, met 24 bits kleurdiepte. Let niet op de ingegeven namen, die zijn waarschijnlijk anders op uw systeem.

Section "Screen"
  Identifier  "Default Screen"
  Device    "S3 Inc. ProSavage KN133 [Twister K]"
  Monitor   "Generic Monitor"
  DefaultDepth  24
  # Enkele andere regels die we even overslaan
  SubSection "Display"
    Depth   24
    Modes   "1024x768"
  EndSubSection
EndSection

Draai nu X (startx) om te kijken of u nu de juiste resolutie gebruikt.

Instellen van het toetsenbord

Om X gebruik te laten maken van een internationaal toetsenbord, zoekt u de paragraaf InputDevice. Hier voegt u de optie XkbLayout toe om de gewenste indeling te gebruiken. Wanneer u bijvoorbeeld een Belgisch toetsenbord gebruikt, voert u het volgende in:

Section "InputDevice"
  Identifier  "Generic Keyboard"
  Driver    "keyboard"
  Option    "CoreKeyboard"
  Option    "XkbRules"  "xorg"
  Option    "XkbModel"  "pc105"
  Option    "XkbLayout" "be"
EndSection

Instellen van de muis

Als uw muis nog niet werkt, moet u eerst nakijken of de muis door de kernel wordt herkend. Muizen worden (als apparaat) gekoppeld via /dev/input/mouse0 (of /dev/input/mice als u meerdere muizen gebruikt). Soms wordt ook /dev/psaux gebruikt. In al deze gevallen kunt u nakijken of de apparaten bestaan door de muis te bewegen terwijl u de inhoud van het bestand naar het scherm schrijft. U ziet meestal niet meer dan heel veel onbegrijpelijke tekens. U kunt stoppen met het schrijven naar het scherm door op Ctrl-C te drukken.

# cat /dev/input/mouse0
(Druk op Ctrl-C om te stoppen)

Als uw muis niet wordt herkend, kijk dan of alle benodigde modules zijn geladen.

Als uw muis wel wordt herkend, voeg deze dan toe in de juiste paragraaf, bij InputDevice. In het volgende voorbeeld wordt u getoond hoe u dit kunt doen en hoe u enkele opties kunt gebruiken: Protocol (om aan te geven welk protocol de muis gebruikt, bijvoorbeeld PS/2 of IMPS/2) en ZAxisMapping (waarmee het muiswiel wordt geactiveerd).

Section "InputDevice"
  Identifier  "TouchPad Mouse"
  Driver    "mouse"
  Option    "CorePointer"
  Option    "Device"    "/dev/input/mouse0"
  Option    "Protocol"    "IMPS/2"
  Option    "ZAxisMapping"    "4 5"
EndSection

Draai startx nu en gebruik uw muis. Gefeliciteerd, u heeft nu (hopelijk) een volledig werkend Xorg-systeem. De volgende stap is om de standaard window manager te vervangen door een variant met meer mogelijkheden, of zelfs het installeren van een desktop omgeving als KDE of Gnome. Dit is echter geen onderdeel van deze handleiding.

5.  Meer informatie

Het aanmaken en verder instellen van xorg.conf

Alleerst is er meer informatie te vinden in de handleiding, die u via man xorg.conf kunt openen. Hier vindt u een korte uitleg over de syntaxis in het configuratie bestand. Het is handig om deze handleiding open te hebben staan wanneer u veranderingen gaat aanbrengen in het configuratiebestand.

Neem ook zeker een kijkje naar /etc/X11/xorg.conf.example; Je kunt deze kopieren, en gebruiken als basis voor je eigen xorg.conf.

Je kunt ook veel terugvinden in de X.org FAQ, die terug te vinden is op hun website, naast alle andere documentatie.

Er is ook veel online informatie te vinden over het aanpassen van xorg.conf. Enkele hiervan noemen we, maar u kunt natuurlijk altijd Googlen voor meer informatie. De configuratiebestanden xorg.conf en XF86Config (de instellingen voor het XFree86 project) lijken zoveel op elkaar, dat we informatiebronnen voor beide bestanden zullen geven.

• The XFree Local Multi-User HOWTO (Engelstalig)
• An Introduction to XFree 4.x van Chris Houser (Engelstalig)

Andere bronnen

Meer informatie over het installeren configureren van andere pakketen om te werken in een X variabele kan gevonden worden op de Gentoo Desktop documentatie bronnen sectie van onze documentatie.

The contents of this document are licensed under the Creative Commons - Attribution / Share Alike license.