Fluxbox - instalacja i konfiguracja

1.  Wstęp

Wprowadzenie do menedżera okien Fluxbox

Menedżery okien to programy, które są uruchamiane przez serwer X11 w celu zarządzania aplikacjami graficznymi. Programy te (określane czasami skrótem WM od ang. Window Manager) kontrolują gdzie poszczególne okna są umieszczane, jakie mają rozmiary i które pulpity wirtualne mają do nich dostęp. Może to być egzekwowane w sposób automatyczny, na podstawie zbioru reguł zdefiniowanych przez użytkownika lub też wykonywane w reakcji na polecenia wydane za pomocą myszki i/lub skrótów klawiszowych, w zależności od specyfiki menedżera okien.

Niektóre menedżery okien oferują funkcjonalność znacznie wykraczającą poza zwykłe rozmieszczanie okien. Fluxbox dostarcza także platformę do uruchamiania aplikacji, konfigurowania skrótów klawiszowych i obrazów tła jak również wyświetlanie informacji. Program Metacity, który jest domyślnym menedżerem okien w środowisku graficznym Gnome, nie dostarcza tych funkcji - są one dostępne poprzez inne programy tego środowiska. Dlatego nie można powiedzieć, że Fluxbox jest minimalistyczny w porównaniu do Metacity. Jednakże Fluxbox poza funkcjami menedżera okien zawiera wszystkie inne niezbędne komponenty środowiska graficznego i dlatego wiele osób używa go zamiast dużych środowisk jak KDE czy Gnome.

Sprawa staje się jeszcze bardzie skomplikowana, gdy weźmiemy pod uwagę fakt, że Fluxbox może zastąpić domyślnego menedżera okien w innych środowiskach graficznych jak wspomniany już Gnome czy KDE. Niektórzy użytkownicy uważają, że Metacity, menedżer okien w Gnome, nie posiada wystarczającej elastyczności, a z drugiej strony Fluxbox nie ma wbudowanych wszystkich potrzebnych aplikacji i nie oferuje takiego poziomu ich integracji, jakiego chcielibyśmy od kompletnego środowiska graficznego. W takim przypadku uzasadnione jest używanie Fluxboksa jako menedżera okien i środowiska Gnome dla pozostałych funkcji. Należy jednak pamiętać, że w takim przypadku mogą wystąpić problemy związane z nakładaniem się pewnych elementów.

Użytkownicy wybierający Fluxboksa jako środowisko graficzne mogą rozszerzyć jego możliwości przez programy zewnętrzne. Taka kombinacja jest doskonałe w przypadku dysponowania ograniczonymi zasobami sprzętowymi. Poza tym często jest to także połączenie, które odpowiada najbardziej osobistym preferencjom użytkownika.

Przewodnik ten skierowany jest do osób nie znających Fluxboksa, zainteresowanych nim oraz chcących go wykorzystać w swoim systemie. Pokażemy w nim jak za pomocą zewnętrznych aplikacji rozszerzyć Fluxboksa o wiele przydatnych funkcji.

2.  Instalowanie Fluxboksa

Instalacja podstawowa

Przed instalacją Fluxboksa należy przyjrzeć się jego flagom USE.

Poprzez dodanie flag USE gnome i kde można zapewnić zgodność naszego menedżera z jego konkurentami. Z doświadczenia wiemy jednak, że nie jest to konieczne. Wszystkie aplikacje związane z KDE i GNOME można zainstalować i skonfigurować osobno. Flagi gnome i kde dodają jedynie obsługę odpowiednich protokołów, ale nie wpływają na instalację zewnętrznych bibliotek, więc w praktyce robią niewiele poza zwiększeniem rozmiaru Fluxboksa.

Jest także dostępna flaga vim-syntax, która znacznie ułatwi konfigurowanie Fluxboksa. Dzięki niej zostanie zainstalowany pakiet fluxbox-syntax, specjalny pakiet kolorów dla vim. Znacznie ułatwia to przeglądanie i edycję plików keys i init. Mała rzecz, a cieszy.

Są również dostępne flagi slit i toolbar. Dzięki nim użytkownicy, którzy nie potrzebują slit lub toolbar mogą zrezygnować z ich instalacji. Przydaje się to do naprawdę minimalistycznych instalacji lub jeśli używa się zewnętrznych aplikacji do wykonywania zadań tych programów.

Po wybraniu flag USE, dopisujemy je w pliku /etc/portage/package.use:

# echo "x11-wm/fluxbox -gnome -kde truetype vim-syntax" >> /etc/portage/package.use

Warto zaopatrzyć się w program, który będzie blokował sesję środowiska X przed nieautoryzowanym dostępem - xlockmore. Większość użytkowników na pewno zechce również mieć możliwość zmiany tła pulpitu. W tym celu należy zainstalować program eterm, który jednocześnie jest ładnym terminalem dla X11.

# emerge fluxbox xlockmore eterm

To wszystko - Fluxbox jest już zainstalowany! Jednak z domyślnym zestawem narzędzi nie można w pełni korzystać z jego zalet. Kolejne paragrafy opisują instalację innych, potencjalnie potrzebnych pakietów oraz proces konfiguracji Fluxboksa i zewnętrznych programów, aby odpowiadały naszym wymaganiom. Należy pamiętać o tym, że żaden z opisanych poniżej kroków nie jest obowiązkowy - możemy dowolnie wybierać te elementy, które uznamy za przydatne.

3.  Konfigurowanie Fluxboksa

Przygotowanie środowiska X11

Fluxboksa można traktować jak każdą inną aplikację uruchamianą w środowisku X11. Aby go uruchomić, możemy uruchomić w konsoli polecenie startx, a następnie w terminalu serwera X wpisać fluxbox. Jest to jednak dość niewygodna metoda. Możliwe jest ustawienie automatycznego startowania fluxboksa przy każdym uruchomieniu serwera X. Dokonuje się tego poprzez wydanie (z konta zwykłego użytkownika) polecenia:

$ echo exec startfluxbox > ~/.xinitrc

Takie rozwiązanie nie jest jednak wygodne dla większości użytkowników, którzy przez cały czas chcą pracować w środowisku graficznym. Wpisywanie startx za każdym razem po starcie komputera, aby dostać się do środowiska graficznego jest bardzo uciążliwe. Takie postępowanie stanowi też potencjalne zagrożenie dla nieświadomych użytkowników. Jeżeli ktoś zablokował ekran za pomocą xlock, ale środowisko X11 uruchomił z konsoli, to ktoś inny, kto posiada fizyczny dostęp do komputera może przełączyć się na konsolę z której uruchomiono sesję X11, zabić ją i używać konta użytkownika. Aby zapobiec takiej sytuacji można albo uruchomić sesję X11 w tle lub uruchomić ją w sesji programu screen, po czym odłączyć screen i wylogować się. Zdecydowanie nie jest to najwygodniejsze rozwiązanie. Problem ten możemy rozwiązać używając graficznego menedżera logowania. W takim jednak przypadku sesja X11 będzie uruchomiona z konta superużytkownika (root) co również może nie być dobrym rozwiązaniem. W momencie powstawania tego przewodnika nie są znane żadne sposoby nadużyć, związane z tym faktem. Jeżeli jednak martwimy się, że może to powodować zagrożenie dla bezpieczeństwa systemu, to albo zrezygnujmy z graficznego menedżera logowania albo stosujmy podane wyżej rozwiązanie z programem screen. Należy przy tym pamiętać, że nie jest to kwestia dotycząca samego Fluxboksa, ale całego środowiska X11.

Mamy do wyboru kilka graficznych menedżerów logowania. Tutaj zajmiemy się programem SLiM. Możemy korzystać z innych menedżerów logowania, ale SLiM pracuje poprawnie zarówno z Fluxboksem jak i z innymi menedżerami okien, które możemy posiadać zainstalowane jak np. GNOME, KDE czy xfce.

# emerge slim
# rc-update add xdm default

DISPLAYMANAGER="slim"

Wystroje pulpitu i grafika

Jeśli chcemy pozostać przy minimalistycznej wersji Fluxboksa, możemy ten rozdział pominąć. W innym przypadku przyjrzymy się możliwości zmiany wyglądu menedżera okien. W tym celu zainstalujemy wystroje pulpitu dla Fluxboksa, grafiki związane z Gentoo do wykorzystania w dowolnym menedżerze okien i wystroje dla menedżerów okien z rodziny *box.

# emerge commonbox-styles commonbox-styles-extra \
  fluxbox-styles-fluxmod gentoo-artwork

Uruchamianie aplikacji

Każdy menedżer okien wyposażony jest (albo powinien być wyposażony) w specjalny program, za pomocą którego można uruchamiać programy bez konieczności otwierania konsoli specjalnie do tego celu. We Fluxboksie takim specjalnym programem jest fbrun i jest on zawsze zainstalowany wraz z Fluxboksem. Program ten można wywołać poprzez wpisanie w linii poleceń fbrun, jednak uruchamianie z konsoli programu fbrun po to, aby za jego pomocą uruchomić inny program jest jeszcze gorszym rozwiązaniem niż po prostu uruchomienie tego innego programu wprost z konsoli. Dlatego też warto zdefiniować klawisz skrótu albo dodać odpowiednią pozycje do menu, która będzie uruchamiała fbrun, a najlepiej wykonać obie te czynności.

Aby dodać do menu pozycję "Uruchom..." należy do pliku ~/.fluxbox/menu dopisać linię:

[exec] (Uruchom...) {fbrun}

Więcej informacji na temat menu Fluxboksa znajduje się w dalszej części tego przewodnika.

Więcej informacji, takich jak opcje uruchamiania, można uzyskać czytając instrukcję lub wpisując man fbrun. Należy przy tym pamiętać, że w celu wykorzystania opcji uruchamiania trzeba będzie ponownie edytować plik keys lub menu, aby te opcje wprowadzić.

Klawisze skrótów we Fluxboksie

Standardowo Fluxbox wyposażony jest w bardzo ubogi zestaw klawiszy skrótu. Pozwalają one jedynie na przełączanie między oknami oraz między pulpitami. Zanim jednak zaczniemy modyfikować ten zestaw, należy wiedzieć kilka rzeczy. W pliku keys jest kilka dziwnych modyfikatorów. Mod1 to powszechne znany klawisz "Alt", a Mod4 jest klawiszem bez nazwy (klawisz windows). Control i Shift to po prostu klawisze Control i Shift. Lepiej jest jednak stosować klawisze Alt/Windows ponieważ inne aplikacje środowiska graficznego zwyczajowo korzystają z klawiszy Control i Shift dla swoich własnych klawiszy skrótu.

Przedstawione przykłady są zupełnie dowolne. Użytkownik może dowolnie modyfikować je w zależności od swoich potrzeb. Przewodnik ten uwzględnia programy, które według autora są najczęściej używane, dlatego też również nazwy programów można zastąpić tymi, które są stosowane przez użytkownika. Więcej informacji można znaleźć w instrukcji Fluxboksa.

Mając tą świadomość, należy uruchomić edytor tekstu (jako zwykły użytkownik, nie root), otworzyć plik ~/.fluxbox/keys i zacząć udoskonalać klawisze skrótu!

#blokuje sesję X11 dla bieżącego użytkownika
Mod4 l   :ExecCommand xlock

# uruchamianie różnych programów. To są tylko przykłady dla zobrazowania zastosowania.

Mod1 f   :ExecCommand firefox
Mod1 t   :ExecCommand thunderbird
Mod1 o   :ExecCommand oowriter
Mod1 v   :ExecCommand gvim

# Fluxbox nie posiada funkcji regulacji głośności dźwięku. Należy więc
  ją dodać.
# (przyjęto, że używana jest ALSA. Jeżeli korzystamy z oss, jesteśmy
# zdani na samego siebie)
Mod1 e   :ExecCommand Eterm -name alsa -e alsamixer

# Uruchomienie fbrun, który jednorazowo uruchamia inne programy.
Mod1 r   :ExecCommand fbrun

# Programy pod kontrolą. To po prostu ułatwia życie...
Mod1 4   :Close
Mod1 m   :Minimize

# jeżeli zainstalowany jest aterm (emerge x11-terms/aterm), to
# polecenie otworzy ładny przeźroczysty terminal, bez ramki, dobrze
# wpasowujący się w ekran o rozdzielczości 1024 x 768, pozostawiając miejsce na
# conky. Polecenie można dowolnie modyfikować. 
Mod1 a   :ExecCommand aterm -name aterm -sl 3000 -tr +sb -sr -sk -bg black -fg \
white -fade 90 -bl -tn xterm -fn \
-misc-fixed-medium-r-normal-*-*-120-*-*-c-*-iso8859-2 -g 116x57

# tak jak powyżej, ale otwierany jest terminal dla roota. Należy
# oczywiście znać hasło roota, aby z niego skorzystać.
Mod1 s   :ExecCommand aterm -name aterm -sl 3000 -tr +sb -sr -sk -bg black -fg \
white -fade 90 -bl -tn xterm -fn \
-misc-fixed-medium-r-normal-*-*-120-*-*-c-*-iso8859-2 -g 116x57 -e su -

Monitoring systemu

Powszechnym życzeniem użytkowników jest posiadanie monitora systemu w środowisku graficznym. Najbardziej popularnym narzędziem służącym do monitoringu systemu jest Gkrellm, ale zgodnie z zasadą minimalizmu jakiej hołduje Fluxbox, zastosowany zostanie prostszy program: conky. Warto pamiętać, że w Internecie znajduje się znacznie więcej programów tego typu.

# emerge conky

Domyślny plik konfiguracyjny dla Conky jest kiepsko opisany. Więcej informacji można znaleźć w instrukcji do programu lub czytając tekst Konfiguracja conky.

Ikony

Standardowo Fluxbox nie jest wyposażony w żadne narzędzie do wyświetlania ikon na pulpicie. Wszystkie czynności załatwiane są za pomocą klawiszy skrótu lub za pomocą menu wywoływanego kliknięciem prawym klawiszem myszy. iDesk to program pozwalający na zaspokojenie potrzeby posiadania ikon, przeznaczony dla użytkowników z minimalistycznymi menedżerami okien i umożliwiający wyświetlanie ikon w głównym oknie. Posiada też kilka świetnych dodatkowych funkcji, na przykład związanych z przezroczystością. Pomijając nazwę, produkt ten nie ma nic wspólnego z Apple i Macintoshami (a przynajmniej my nic o tym nie wiemy). Instalowanie iDesk jest proste:

# emerge idesk

Po zainstalowaniu należy wybrać zestaw ikon do wyświetlania. IDesk informacje o wyświetlanych ikonach przechowuje w pliku ~/.ideskrc. Dodawanie ikon jest zadaniem raczej pracochłonnym i nie może zostać dobrze opisane w tym przewodniku. Aby uzyskać więcej informacji można przeczytać man idesk lub skorzystać z następujących stron: iDesk's Usage Guide oraz tego wątku na oficjalnym forum Gentoo.

Graficzny menedżer plików.

Należy zauważyć, że Gentoo nie potrzebuje graficznego menedżera plików. Wedle skromnej opinii autora, możliwym i w istocie prostszym sposobem jest przeprowadzanie wszelkich operacji na plikach z linii poleceń. Nie każdy jednak musi się z tym zgadzać...

Wielu nowych użytkowników Gentoo/Fluxboksa jest zniechęconych brakiem graficznego menedżera plików takiego jak np. nautilus w Gnome. Fluxbox sam w sobie nie posiada takiego menedżera, ale jak zwykle, bardzo łatwo można doinstalować taki menedżer plików. Wybór jest bardzo szeroki, ale w tym przewodniku ograniczymy się do dwóch. Jeden dla minimalistów, którzy lubią proste tekstowe podejście i dwa dla wszystkich, którzy lubią klikać w ikony, Rox i Thunar. Można oczywiście zainstalować i wypróbować wszystkie trzy.

Menedżer plików gentoo - minimalizm

Gentoo jest menedżerem plików, który posiada wszelkie atuty graficznego menedżera plików, ale pozbawiony jest kolorowych wodotrysków jakie zwyczajowo są dołączane do takiego programu.

# emerge gentoo

Z założenia menedżer plików Gentoo ma być w pełni konfigurowalny, a więc można go dowolnie dopasować do własnych potrzeb.

Menedżer plików Rox - zawiera ikony

Menedżer plików Rox korzysta z ikon oraz tekstu i w bardzo dużym stopniu przypomina Eksploratora Windows.

# emerge rox

Działanie menedżera plików Rox jest w zasadzie takie jak wielu innych tradycyjnych graficznych menedżerów plików, a więc jego obsługa powinna być intuicyjna. Jeżeli tak nie będzie to zawsze można skorzystać z instrukcji do programu.

Thunar jako menedżer plików

Thunar to lekki i szybki menedżer plików. Podobnie jak Rox, bardziej przypomina starsze, tradycyjne menadżery plików. Posiada ikony i tekst, jest łatwy w obsłudze. Początkowo był zaprojektowany dla Xfce, ale świetnie nadaje się również do Fluxboksa.

# emerge -avt thunar

Przeglądarka obrazów

Wiele menedżerów okien wyposażonych jest w narzędzie do przeglądania obrazów. Są to małe, nie rozbudowane aplikacje, które nie dają możliwości edytowania plików (co z kolei jest zadaniem aplikacji takich jak gimp i podobnych). Aplikacja taka jest konieczna jeżeli korzystamy tylko z linii poleceń lub z menedżera plików takiego jak gentoo lub rox. thunar ma własną przeglądarkę obrazków, ale wiele osób woli doinstalować sobie jakiś inny, lekki i wygodniejszy program do tego celu.

# emerge gqview

gqview może zostać uruchomiony w każdym katalogu i można nim przeglądać obrazy we wszystkich obsługiwanych formatach.

Ustawienie schematu wyglądu, tła i skryptu startowego

Fluxbox posiada wiele schematów wyglądu. Są one dostępne z menu wywoływanego prawym kliknięciem myszy, w pozycji "Fluxbox menu", a potem "System Styles". Każdy z nich ustawia własne tło, które jest albo jednolitym kolorem albo jakimś rodzajem gradientu koloru. Bez względu na to jaki schemat wyglądu jest wybrany to i tak większość użytkowników woli ustawić własny typ tła. Aby to zrobić należy poddać edycji kolejny plik konfiguracyjny Fluxboksa, który odpowiada za to co dzieje się podczas jego startu. Należy więc uruchomić edytor tekstu i otworzyć plik ~/.fluxbox/startup.

Jeżeli plik ten już istnieje to należy wykasować jego zawartość. Do nowo utworzonego pliku należy dodać poniżej przedstawioną treść, usuwając wedle potrzeb znaki komentarza z interesujących użytkownika linii oraz uzupełniając wartości dla pól wypełnionych DUŻYMI LITERAMI.

# Gentoo's Fluxbox startup script

# Programs which need to run constantly, as opposed to a one time execution,
# need "&" at the end of the command.

# Show the Fluxbox splash-screen
#fbsetbg -C /usr/share/fluxbox/splash.jpg

# This sets a background. You must have a program setup to do this
# (x11-terms/eterm is recommended)
#fbsetbg -f PATH_TO_IMAGE

# Custom fonts directory
#xset +fp PATH_TO_FONT_DIRECTORY

# Starts the icons program
#idesk &

# This MUST be the last command!
exec /usr/bin/fluxbox -log ~/.fluxbox/log

Generowanie menu

Do stworzenia menu możemy użyć edytora tekstu. Jeżeli takie podejście nas interesuje możemy pominąć tę część i przejść od razu do rozdziału Ręczne edytowanie menu..

Po utworzeniu menu za pomocą automatycznego generatora (co zostało opisane w kolejnym paragrafie) można edytować ~/.fluxbox/menu ręcznie, aby dodać pozycje lub usunąć programy, z których nie korzystamy. Zauważyć przy tym należy, że usunięcie z menu określonej pozycji nie usuwa z systemu odpowiadającej tej pozycji aplikacji. Dana aplikacja nadal może być uruchomiona z linii poleceń.

W systemie, w którym zainstalowano Fluxboksa znajduje się też program o nazwie fluxbox-generate_menu, który służy do automatycznego generowania menu. Uruchamiamy go w poniższy sposób (z konta zwykłego użytkownika):

$ fluxbox-generate_menu -is -ds

Polecamy uaktualnienie Fluxboksa i skorzystanie z polecenia fluxbox-generate_menu -is -ds zamiast pracy z innymi programami tego typu, ponieważ nie są one dostosowane do struktury katalogów w Gentoo.

Ręczne edytowanie menu.

Menu Fluxboksa znajduje się w pliku tekstowym o bardzo prostej składni, którą poznamy w tym rozdziale. Domyślnym miejscem przechowywania pliku menu jest ~/.fluxbox/menu.

Pozycje w menu, które uruchamiają aplikacje, definiowane są za pomocą elementu [exec]. Pozycje menu definiuje się po elemencie [begin] (pozycje główne) lub między elementami [submenu] i [end] (podmenu), np.:

# Custom fluxbox menu
[begin] (Fluxbox)
  (...)
  [exec] (XTerm White on Black) {xterm -ls -fg white -bg black}
  (...)
  [submenu] (More terminals)
    [exec] (Aterm default) {aterm}
    [exec] (Rxvt default) {rxvt}
  [end]
  (...)
[end]

Główne pozycje menu zaczynają się tagiem [begin], po którym w nawiasach umieszczona jest nazwa menu. Główne menu kończy się tagiem [end]. Wszystkie polecenia menu (zwane tutaj tagami) zamknięte są w nawiasy prostokątne, nazwy pozycji w nawiasy, a właściwe polecenie zamknięte jest w nawiasy klamrowe. Składnia pliku dopuszcza stosowanie komentarzy w postaci linii rozpoczynających się od #.

W powyższym przykładzie pierwsza linia z elementem [exec] definiuje nową pozycję w menu o nazwie "XTerm White on Black", która będzie uruchamiała polecenie xterm -ls -fg white -bg black zupełnie tak samo jak gdyby to miało miejsce w linii poleceń. Dalej mamy podmenu zdefiniowane za pomocą tagu [submenu] o nazwie "More terminals", w którym znajdują się dwie kolejne pozycje z poleceniami [exec]. Każda definicja podmenu musi być zakończona tagiem [end].

Istnieją też inne polecenia, które można zastosować w pliku ~/.fluxbox/menu. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w oficjalnej dokumentacji.

Zasoby

• Fluxbox wiki
• Użytkownicy i deweloperzy na kanale #fluxbox w sieci irc.freenode.net

Podsumowanie

Gratulacje! Fluxbox jest już zainstalowany, skonfigurowany i gotowy do pracy. Pytania i sugestie można kierować poprzez e-mail do autora. Można też zgłosić raport o błędzie na Bugzillę.

Materiał udostępniany na podstawie licencji Creative Commons - Attribution / Share Alike.