Gentoo Linux Handbook Page --

1. Zmienne środowiskowe

Zmienne środowiskowe to nazwa obiektów zawierających informacje, które używane są przez jeden lub wiele programów w systemie operacyjnym. Wielu użytkowników (zwłaszcza mających styczność z Linuksem od niedawna) traktuje je jako coś nie do ogarnięcia. Nic bardziej mylnego! Dzięki zmiennym środowiskowym zmiana konfiguracji jednego lub kilku programów jest banalnie prosta.

Przykłady ważniejszych zmiennych środowiskowych

Poniższa tabela przedstawia listę ważniejszych zmiennych używanych przez system Linux, wraz z krótkim opisem. Przykładowe ich wartości znajdują się pod tabelą.

Zmienna	Opis
PATH	Ta zmienna zawiera oddzieloną dwukropkami listę katalogów, w których system operacyjny szuka plików z prawami do uruchomienia. Jeśli w konsoli wpiszesz nazwę programu mającego prawa do uruchamiania (np. ls, rc-update lub emerge) lecz program ten nie znajduje się w jednym z katalogów zdefiniowanych w zmiennej PATH, system nie wykona tego programu (chyba, że wpiszesz pełną ścieżkę do miejsca gdzie znajduje się ten program, np. /bin/ls).
ROOTPATH	Ta zmienna spełnia prawie taką samą funkcję jak PATH, z tą tylko różnicą, że zawiera informacje o katalogach które są sprawdzane w poszukiwaniu programów dla superużytkownika (czyli root'a).
LDPATH	Zmienna zawiera podzieloną dwukropkami listę katalogów, które konsolidator przeszukuje w celu odnalezienia bibliotek.
MANPATH	Zmienna, podobnie jak inne zawiera listę katalogów oddzielonych dwukropkiem, w których man szukał będzie dokumentów w odpowiednim dla siebie formacie.
INFODIR	Zmienna ta, to lista katalogów oddzielona znakiem dwukropka, które przeszukiwane są przez program info w celu odnalezienia dokumentacji w odpowiednim dla niego formacie.
PAGER	Zmienna zawiera ścieżkę do programu, który służy do prezentacji zawartości plików (przykładowo less lub more)
EDITOR	Zmienna zawiera ścieżkę do programu używanego do edycji plików (przykładowo nano lub vi)
KDEDIRS	Zmienna zawiera listę oddzielonych znakiem dwukropka katalogów, w których mieszczą się materiały związane z środowiskiem graficznym KDE.
CONFIG_PROTECT	Zmienna ta zawiera listę oddzielonych znakiem spacji katalogów, które mają być zabezpieczone przez Portage w trakcie dokonywania uaktualnień oprogramowania.
CONFIG_PROTECT_MASK	Zmienna zawiera listę oddzielonych znakiem spacji katalogów, które nie mają być zabezpieczane przez Portage podczas dokonywania uaktualnienia oprogramowania.

Poniżej znajdują się przykładowe wartości omówionych zmiennych środowiskowych:

Listing 1.1: Przykładowe wartości zmiennych

PATH="/bin:/usr/bin:/usr/local/bin:/opt/bin:/usr/games/bin"
ROOTPATH="/sbin:/bin:/usr/sbin:/usr/bin:/usr/local/sbin:/usr/local/bin"
LDPATH="/lib:/usr/lib:/usr/local/lib:/usr/lib/gcc-lib/i686-pc-linux-gnu/3.2.3"
MANPATH="/usr/share/man:/usr/local/share/man"
INFODIR="/usr/share/info:/usr/local/share/info"
PAGER="/usr/bin/less"
EDITOR="/usr/bin/vim"
KDEDIRS="/usr"
CONFIG_PROTECT="/usr/X11R6/lib/X11/xkb /opt/tomcat/conf \
                /usr/kde/3.1/share/config /usr/share/texmf/tex/generic/config/ \
                /usr/share/texmf/tex/platex/config/ /usr/share/config"
CONFIG_PROTECT_MASK="/etc/gconf"

1. Definiowanie zmiennych globalnych

Katalog /etc/env.d

Aby skupić w jednym miejscu definicje zmiennych, w Gentoo wprowadzono katalog /etc/env.d. W katalogu tym odnaleźć można pliki takie jak 00basic, 05gcc i inne. Zawierają one zmienne potrzebne do działania programów, których nazwy najczęściej są takie jak nazwy plików znajdujących się w katalogu /etc/env.d.

Na przykład po zainstalowaniu gcc, w katalogu /etc/env.d tworzony jest plik o nazwie 05gcc, który zawiera definicje następujących zmiennych:

Listing 1.1: /etc/env.d/05gcc

PATH="/usr/i686-pc-linux-gnu/gcc-bin/3.2"
ROOTPATH="/usr/i686-pc-linux-gnu/gcc-bin/3.2"
MANPATH="/usr/share/gcc-data/i686-pc-linux-gnu/3.2/man"
INFOPATH="/usr/share/gcc-data/i686-pc-linux-gnu/3.2/info"
CC="gcc"
CXX="g++"
LDPATH="/usr/lib/gcc-lib/i686-pc-linux-gnu/3.2.3"

W innych dystrybucjach trzeba by zmienić lub dodać definicje powyższych zmiennych systemowych do pliku /etc/profile lub w innym miejscu. W Gentoo jest to znacznie prostsze i nie wymaga w zasadzie ingerencji użytkownika.

W przypadku, kiedy gcc jest uaktualniane, uaktualniany jest także plik /etc/env.d/05gcc. Dzieje się to bez udziału użytkownika.

Rozwiązanie to przynosi korzyści nie tylko dla systemu Portage, ale także dla użytkownika. Sporadycznie użytkownik może być zapytany o to, jaką wartość ma mieć pewna zmienna środowiskowa. Może to mieć miejsce w przypadku zmiennej http_proxy. Zamiast zamiast ingerować w plik /etc/profile, można utworzyć plik (/etc/env.d/99local) i wpisać tam definicje swoich zmiennych. Na przykład:

Listing 1.1: /etc/env.d/99local

http_proxy="proxy.server.com:8080"

Dzięki takiemu sposobowi definiowania zmiennych środowiskowych masz szybki wgląd na w te zmienne, które zdefiniowałeś samodzielnie.

Skrypt env-update

Kilka plików w katalogu /etc/env.d definiuje zmienną PATH. Nie jest to błędem. Kiedy wykonane zostanie env-update, to skrypt ten doda do siebie wszystkie definicje tej samej zmiennej, uaktualniając na koniec zmienne środowiskowe w systemie. Daje to możliwość dodawania własnych zmiennych środowiskowych bez obawy przed tym, że zmodyfikowana zostanie już istniejąca zmienna (pozbawiając ją dotychczasowej wartości).

Skrypt env-update dodaje wartości zmiennych w kolejności alfabetycznej. Tłumaczy to fakt dlaczego nazwy plików w katalogu /etc/env.d zaczynają się od dwóch cyfr.

Listing 1.1: Kolejność w jakiej env-update uaktualnia zmienne

         00basic        99kde-env       99local
     +-------------+----------------+-------------+
PATH="/bin:/usr/bin:/usr/kde/3.2/bin:/usr/local/bin"

Tylko wartości niektórych zmiennych są ze sobą łączone, należą do nich: KDEDIRS, PATH, LDPATH, MANPATH, INFODIR, INFOPATH, ROOTPATH, CONFIG_PROTECT, CONFIG_PROTECT_MASK, PRELINK_PATH i PRELINK_PATH_MASK. Dla wszystkich pozostałych zmiennych ważna jest ostatnia zdefiniowana wartość (pliki w kolejności alfabetycznej w katalogu /etc/env.d).

Uruchomienie skryptu env-update powoduje utworzenie zmiennych systemowych i umieszczenie ich w pliku /etc/profile.env (z którego korzysta /etc/profile). Skrypt ten pobiera także informacje z (opisanej wcześniej) zmiennej LDPATH i używa ich do utworzenia pliku /etc/ld.so.conf. Po wykonaniu tej czynności uruchamia polecenie ldconfig w celu odbudowania wspomnianego pliku /etc/ld.so.cache, który jest używany przez konsolidator.

Jeśli chcemy zaobserwować efekt, jaki przynosi wykonanie polecenia env-update, należy uruchomić następujące polecenia w celu uaktualnienia zmiennych środowiskowych. Użytkownicy mający już pierwszą instalację Gentoo za sobą pewnie pamiętają polecenie:

Listing 1.1: Uaktualnianie zmiennych środowiskowych

# env-update && source /etc/profile

Uwaga: Powyższe polecenie uaktualnia zmienne tylko na terminalu, na którym zostało uruchomione i jego terminalach potomnych. W związku z tym jeśli pracuje się w X11 należy albo wpisywać source /etc/profile w każdym terminalu, który się otwiera albo zrestartować serwer X tak żeby wszystkie nowe terminale posiadały nowe zmienne. Użytkownicy menedżerów logowania powinni przełączyć się na konto roota i wpisać /etc/init.d/xdm restart. Jeśli się tego nie zrobi to konieczne będzie przelogowanie się w X by uruchamiać terminale potomne z nowymi zmiennymi.

Ważne: Przy definiowaniu zmiennych nie możemy używać innych zmiennych obecnych w powłoce. Oznacza to, że zapis FOO="$BAR" (gdzie $BAR jest inną zmienną) jest zabroniony.

1. Definiowanie zmiennych lokalnych

Zmienne użytkownika

Nie zawsze użytkownik chce aby zdefiniowane przez niego zmienne miały charakter globalny (były dostępne dla innych użytkowników w systemie). Na przykład może zechcieć dodać katalog /home/moj_uzytkownik/bin i katalog, w którym obecnie się znajduje do zmiennej PATH, lecz nie chce aby była ona dostępna dla pozostałych. Aby zdefiniować taką zmienną środowiskową lokalną, do pliku ~/.bashrc lub ~/.bash_profile należy dodać następującą linię:

Listing 1.1: Definicja lokalnej zmiennej PATH w pliku ~/.bashrc

Dwukropek na końcu zmiennej oznacza, że wejdzie do niej także katalog, w którym będzie przebywał użytkownik
PATH="${PATH}:/home/my_user/bin:"

Po wylogowaniu się i ponownym zalogowaniu, wartość zmiennej PATH będzie uaktualniona.

Zmienne bieżącej sesji

W niektórych przypadkach przydatna jest możliwość definiowania zmiennych, które używane są tylko w trakcie trwania bieżącej sesji. Na przykład może pojawić się potrzeba używania programów z katalogu tymczasowego, który nie jest ujęty standardowo w zmiennej PATH.

W tym przypadku można po prostu zdefiniować wartość tej zmiennej za pomocą polecenia export. Tak zdefiniowana zmienna będzie miała swoją wartość do momentu wylogowania się.

Listing 1.1: Definiowanie zmiennych środowiskowych dla bieżącej sesji

# export PATH="${PATH}:/home/my_user/tmp/usr/bin"

Zaktualizowano 18 maja 2007

Podsumowanie: Zarządzanie zmiennymi środowiskowymi w Gentoo jest bardzo łatwe. W tym rozdziale opiszemy najczęściej używane zmienne oraz wytłumaczymy jak je modyfikować.

Donate to support our development efforts.